BEBEK BESLENME VE BAKIM REHBERİ
Yenidoğan Bebeğimi Ne Zaman Emzirmeye Başlamalıyım?
Bebek doğduktan sonra yarım saat içinde emzirilmeye başlanmalıdır. Emzirme geciktirilirse bebek isteksiz davranabilir ve uykuya dalar. Bebeğe, emzirmek yerine aç kalır düşüncesiyle şekerli su veya hazır mama verilirse bebek doyar ve anneyi emmek istemez, bu da annede süt yapımını azaltır. Bebek ne kadar sık emzirilirse annede süt yapımı o kadar artar. İlk 3 gün annede süt yapımı çok azdır ( İlk gün 40cc yani yarım çay bardağından az). Ancak sarı renkli bu süt (Ağız=Kolostrum) bebek için çok besleyicidir. Bebeğinizin ilk aşısı niteliğindedir. Bebeğinizi ishal, soğuk algınlığı öksürük ve diğer hastalıklardan korur. Bebeğe şekerli su yada hazır mama verilmez, sık sık emzirilirse 3.gün annenin süt miktarı 10 katına çıkar (400cc yani 4 çay bardağı). Bebek ilk günlerde   gündüz saat başı, gece ise 3 saat arayla emzirilmelidir.

Neden Anne Sütü Bebeğim İçin En İyi Besindir?

Anne sütü ilk 6 ay boyunca bebeğin D vitamini dışında bütün ihtiyaçlarını karşılar. Bebeğin vücut ve ruh sağlığı için en uygun besin annenin kendi sütüdür. Anne sütü ile beslenen bebeklere kemik gelişimi için düzenli olarak 15 günlükten itibaren günde bir kez 3 damla D vitamini verilmelidir. Anne sütüyle beslenen ve kilo alımı iyi olan bebeğe D vitamini dışında ilave su bile vermeye gerek yoktur. Anne sütünün içeriği annenin beslenmesinden bağımsız olarak bebeğin gereksinimlerine göre düzenlenir. Her anne bebeği için en uygun sütü üretir. Anne sütüyle beslenen bebeklerin zeka seviyesi 8 puan daha yüksek olur. İleride okulda daha başarılı olurlar. Anne sütü bebeği mikroplardan koruyan bir çok madde içerir. Anne sütüyle beslenen bebeklerde ishal ve pişik daha az görülür, daha az enfeksiyon geçirir, alerji ve astım olma riski daha azdır. Anne sütüyle beslenme bebeği hayatı boyunca etkiler. Anne sütüyle beslenmiş bebeklerin ileride kalp ve şeker hastası olma riski daha azdır.

Emzirme Tekniği:

Emzirmeye başlamadan önce mutlaka ellerinizi yıkayınız. Oturacağınız koltuğu rahat edeceğiniz bir şekilde yastıklarla destekleyerek, ayaklarınız yere değecek şekilde yerleştiriniz. Bebeğinizi kucağınıza, yüzü size dönük olacak şekilde tutarak ten teması sağlayınız. Bebeğinizin başını kolunuzun dirsek kısmına yerleştiriniz ve aynı kol ve elle bebeğinizi kalça ve bacaklarından kavrayınız. Bebeğinize gülümseyerek bakınız ve meme ucunuzu bebeğinizin dudağına ve çenesine değdiriniz(arama refleksi başlar.) Emzirme esnasında göğsünüzün sadece ucunu değil, kahverengi halkayı da (areola) bebeğinizin ağzına iyice yerleştiriniz. Bu işlemi doğru şekilde yapmanız hem sütünüzün gelmesini hızlandırır, hem de göğsünüzde çatlak olmasını engeller. Göğsünüzü bebeğinizin ağzına yerleştirirken 4 parmak göğsünüzün altında, baş parmak göğsünüzün üstünde kalacak şekilde C harfi oluşturunuz. Bu pozisyonda bebeğinizin burnunu açıkta bırakarak kolay nefes almasını sağlamış olursunuz.

Anne Sütü Nasıl Arttırılır?

Emziren anne, günde en az iki litre sıvı, en az iki bardak süt içmeli veya yoğurt ve peynir gibi süt ürünlerini yemelidir. Protein gereksinimini karşılamak için kuru fasulye, nohut, mercimek gibi kuru baklagiller, et, tavuk, balık gibi yiyeceklerden her öğünde yemelidir. Bol bol sebze ve meyve ihmal edilmemelidir. Ayrıca sütünün az geldiği düşüncesinde olan annelerin şekerli gıdalardan ( pekmez, bal, reçel, limonata gibi...) daha fazla tüketmesi faydalı olacaktır. Ayrıca gece emzirmeleri ve annenin stresten uzak durup istirahat ederek günlük ılık duş alması da anne sütünü arttırır. Anne, süt verirken sigara içmemeli, çay ve kahve gibi besleyici değeri olmayan içecekleri tüketmemelidir.
Göbek bakımı: Göbek bakımını, bebeğinizin kordonunun her tarafını ıslatacak şekilde göbeğin dibinden mandala doğru antiseptik solüsyon ile damlatarak yapınız. Bebeğinizin bezini göbek kordonu dışında kalacak şekilde bağlayınız. Göbek kordonu  8-12 gün içinde düşecektir. Göbekte sulanma, kızarıklık, kötü koku, ateş, akıntı, kanama gibi durumlarla karşılaşırsanız doktorunuza başvurunuz. Göbek kordonu düşünceye kadar bebeği yıkamayınız. Ancak bebeği ılık suyla ıslanmış pamukla silebilirsiniz.
Yenidoğan Sarılığı: Normal yenidoğan sarılığı 2-3. gün bebekte sarama ile belirir. Bebeğinizde ilk 24 saat içinde sararma farkederseniz mutlaka çocuk doktoruna başvurun. Çünkü ilk gün ortaya çıkan sarılık mutlaka tedavi gerektirir. 2-3.gün bebeğinizin gözlerinde ve yüzünde sarılık varsa bu fizyolojik (Normal) sarılıktır, endişelenmeyin. Ancak bebeğin elleri ve ayakları da sararırsa veya sarılık 2 haftayı geçerse mutlaka kan tahlili için çocuk doktoruna başvurun.

Sütümün Yeterli Olup Olmadığını Nasıl Anlarım?
Sağlıklı her anne, doğru bir şekilde emziriyorsa, ilk haftalarda sık ve geceleri de emziriyorsa, yeterli sıvı alıyorsa, aşırı yorulmuyorsa bebeği için yeterli süt üretebilir. Bebek, günde 6 kez beslenebiliyorsa, günde 4-5 kez idrar yapıyorsa, 1-2 kez kaka yapıyorsa, ağırlığı haftada 150-200gr artıyorsa annenin sütü yeterlidir. Bebeğin sık ağlaması her zaman aç olduğunu göstermez. Bebek 3 haftalık olduğunda bilhassa akşamları kolik (gaz sancısı) nedeniyle sürekli ağlamaya başlayabilir. Bu dönemde anne bebeğin aç kaldığını düşünerek akşamları mama başlamak isteyebilir. Akşamları mama ile doyan bebek anneyi emmez ve bu da annenin sütünü azaltır. Anne sütünün yeterli olup olmadığı en iyi bebeğin kilo alımıyla anlaşılır. Bebeğinizi her ay tarttırın.

Sütümün Azaldığını Hissediyorum Bebeğimin Kilo Alımı Da Yetersiz Ne yapmalıyım?

İdeal olan, bebeğinizi ilk 6 ay sadece anne sütü ile besleyip, 6 aydan sonra da ilave gıdalar başlayarak 1.5-2 yaşına kadar emzirmeyi devam ettirmektir. Bu 6 ay içinde anne sütünün azaldığı dönemler olabilir. Anne sütü 1-2 gün azaldı diye hemen inek sütü yada mamalara başlanmamalı, istirahat edip bol sıvı gıda alınarak anne sütünün artması beklenmelidir. İlk 4-6 ay içinde mama veya inek sütü başlama kararını mutlaka doktorunuza danışarak verin. Hiçbir zaman hazır mama veya inek sütü anne sütünün yerini tutamaz. Anne sütü yetersizse veya hiç yoksa 4-6 aya kadar olan bebeklerde ilk tercih  doktorunuzun önerdiği hazır mamalardır. Anne sütü yetersizse, inek sütü son tercihtir. 1 yaşına kadar anne sütüyle beslenen ve kilo alımı yeterli olan bebeklere, inek sütü, alerji, barsakta kanama ve kansızlık yaptığı  için asla önerilmez.
      Bebeğimi Sadece Anne Sütüyle Besliyorum Ek Gıdalara
Ne zaman Başlamalıyım?

Bebeğin dişleri 6 aylık olunca çıkmaya başlar. Demekki ilk 6 ay sadece anne sütü yeterlidir. 6 aylık bir bebeğin anneden geçen demir ve çinko depoları tükenmiştir. Bebeğin artan enerji ihtiyacını tek başına anne sütü karşılayamaz. Bu nedenlerden ötürü bebek 6 aylık olduğunda meyve suyu, sebze çorbası, muhallebi ve yoğurda mutlaka başlanmalıdır. Ancak bebeğinizin kilo alımı yetersizse, ilave gıdalara 4 aylıkken de başlanabilir. Bebeğinize 4. ayda ek gıda başlamak istiyorsanız doktorunuza başvurunuz.

Meyve Suyu:

İlk verilecek meyve mevsime göre elma ya da şeftalidir. Meyveler iyice yıkanır, kabukları soyulur ve cam rendede rendelenir. Temiz bir tel süzgeç veya tülbentle süzülerek suyu elde edilir.  Meyve suyuna başlandıktan bir iki hafta sonra püre halinde verilebilir. Günde 1-2 kez öğün aralarında veya meyve püresi yoğurtla karıştırılarak bir öğün olarak da verilebilir. Meyve suyu ve püresine şeker ilave edilmemelidir.



Sebze Çorbası:
Meyve suyuna başlandıktan iki hafta kadar sonra öğle öğününde verilmek üzere patates, havuç, pirinç ve taze sebzelerden günlük olarak hazırlanır. Bir iki tatlı kaşığından başlanarak yavaş yavaş arttırılır. Dört haftalık bir süre içinde tam sebze püresine geçilir.
1. Hafta (sebze çorbası): 4 su bardağı su, bir tutam tuz, 2 orta boy havuç, 1 orta boy patates 45 dakika kapaklı kapta pişirilir. Düdüklü tencere kullanılıyorsa 1,5 su bardağı su ile 10-15 dakika pişirilmesi yeterlidir.  Tel süzgeçle hiç ezmeden suyu bir başka kaba alınır. Bir çay kaşığı irmik ilavesiyle tekrar 5-10 dakika pişirilir.
2. Hafta (basit sebze püresi): Daha az su katılarak (2-3 su bardağı) yukardaki gibi hazırlanır. Havuç ve patatesler tel süzgeçten tamamen ezilerek veya blender’dan geçirilerek püre olarak hazırlanır. Bu pürenin içine yine bir çay kaşığı irmik katılarak mama tamamlanır.


3. Hafta (karışık sebze püresi): Havuç ve patatesin yanına 1 çay kaşığı pirinç ve her gün bir yenisi ilave edilmek üzere mevsimlik sebzeler eklenir. Örneğin ilk gün 3-4 yaprak maydanoz, ertesi gün maydanoz ve bir kaç yaprak ıspanak, sonraki gün ilaveten dörtte bir enginar, daha sonra dörtte bir domates gibi. Tel süzgeçten ya da blenderden geçirilerek elde edilen püreye yine bir çay kaşığı irmik eklenerek 5 dakika daha pişirilir. Diğer sebzelerden pazı, kereviz veya karnabahar gibi mevsim sebzeleri püreye eklenebilir. Bakla ve patlıcan bebek beslenmesinde kullanılmaz.
4. Hafta (tam sebze püresi): Yukarda anlatılan şekilde hazırlanan püreye 1 çay kaşığı zeytin yağı veya pastörize tereyağı katılır. Bu aşamada sebze çorbası ya da püresine 1 yemek kaşığı kıyma (3 kez çekilmiş yağsız sinirsiz ) eklenmelidir.


Muhallebi:

Sebze püresinden 1-2 hafta sonra başlanır. Akşam öğünü olarak  (18:00-20:00) verilir. 1 su bardağı süt, 1 tatlı kaşığı pirinç unu, 1 tatlı kaşığı toz şekerle yapılır. Pirinç unu soğuk sütün bir kısmıyla iyice ezilir ve kalan süt bu karışıma ilave edilir. Kısık ateşte boza kıvamına gelinceye kadar karıştırılarak pişirilir. İndirmeye yakın şeker ilave edilir.
Muhallebi, kutu mamalarla da hazırlanabilir. Özellikle inek sütü proteinlerine duyarlı olan bebeklerde bu durum tercih edilir. Bir su bardağı su 1 tatlı kaşığı pirinç unu karıştırılarak pişirilir. Ateşten indirildikten sonra içine 5-6 ölçek hazır mama toz halinde katılır. (Devam Mamaları: 2 numaralı devam mamalarından biri.)

Yoğurt:

Süt kaynatılır, elin dayanabileceği sıcaklığa kadar (43C) soğutulur. 1 litre süt içine bir çorba kaşığı yoğurt 1-2 kaşık sütle sulandırılarak eklenir, yavaşça karıştırılır. Kabın kapağı kapatılıp sıcaklığını koruyabilmesi için bezlerle sarılır, kışın radyatörün üstüne koyulabilir, hareket ettirmeksizin 5-6 saat beklenir. Mayalama işlemi bitince 2-3 saat buzdolabında dinlendirilir. Bir kase kadar ikindi öğünü olarak verilir.
İnek sütü 1 yaşına kadar önerilmediği için, imkan varsa hazır mamalarla yoğurt mayalamak daha uygun olur. 90cc suya 3 ölçek devam maması ilave edin. (Daha çok yoğurt isteniyorsa 180cc suya 6 ölçek mama da ilave edilebilir) Bunu süt gibi düşünün. Elin dayabileceği sıcaklıkta (43C) 2 çay kaşığı mayalık yoğurt ile mayalayın. Kabın kapağını kapatıp bezlerle sarın, sıcaklığını koruyacak şekilde, hareket ettirmeksizin 5-6 saat bekleyin. ( 2 numaralı devam mamalarından biri.)

Kahvaltı:

Çocuk altı ayını bitirdikten, sebze püresi, muhallebi, yoğurt gibi gıdalara iyice alıştıktan sonra kahvaltılara başlanır. Süt, beyaz peynir, reçel, pekmez, ekmek veya bebe bisküvisi başlıca malzemelerdir. Tuzu alınmış bir parça beyaz peynir ve reçel sütle ezilir. Karışıma ekmek içi katılır. Bu amaçla 3-4 bebe bisküvisi kullanılabilir. Kahvaltıya önce 1-2 tatlı kaşığı olarak başlanır, miktarı giderek arttırılır. Bal allerji yapma olasılığı nedeniyle bir yaşından önce tercih edilmez. İstenirse 1 çay kaşığı yağ eklenebilir. Bir süre sonra peynir, reçel, yağ ve ekmek sütten ayrı olarak verilebilir.

 Yumurta:

Katı olarak pişirilmiş yumurtanın sarısı 1 çay kaşığı miktarından başlanıp giderek arttırılmak suretiyle kahvaltıya ilave olarak verilir. Bir haftanın sonunda bebeğiniz bir tam yumurta sarısı yiyebilir.  Yumurtanın beyazının bir yaşında önce verilmesi genellikle tercih edilmez.

Et-Tavuk-Balık:

7-8. aylarda tepeleme bir çorba kaşığı kıyma, biftek veya derisi çıkarılmış tavuk eti sebze püresine eklenebilir. Köfte, balık ve karaciğer 8. aydan itibaren verilebilir. Dana veya kuzu karaciğeri yıkanır. Üzerindeki zar çıkarıldıktan sonra, yağsız tavada veya haşlanarak pişirilir. Rendelenerek veya makinede püre haline getirilip, sebze püresine karıştırılarak verilir. Dolma da bu aylarda verilebilir.


Tahıllı Çorbalar:

Mercimek, yoğurtlu yayla, acısız tarhana çorbası gibi tahıllı çorbalar taze sebze çorbalarına alıştırılmış olan bebeklere 8. aydan sonra değişik tatları öğretmek amacıyla verilebilir. Yine aynı aylarda pilav ve makarna yoğurtla karıştırılarak verilebilir.
Bebeğim 9 Aylık Oldu Bizim Yediğimiz Herşeyi Yiyebilir mi?
Bebeğinize aile sofrası için hazırlanan yiyeceklerden uygun olanları seçerek verebilirsiniz. Bu ev yemekleri püre halinde az baharatlı ve az tuzlu olarak bebeğe verilebilir.

Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı
Dr. Özgür Nihat BİLGİN
Selimpaşa Acil Yardım ve Travmatoloji Hastanesi


Bebek bakımı ve beslenmesi ile ilgili sorularınız için aşağıdaki mail adresinden bana ulaşabilirsiniz...

ozgurbilgin55@yahoo.com